نشست پدیده‌اى است که در اثر آن سطح زمین به‌صورت تدریجى و در برخى موارد به‌طور ناگهانی فرو می‌نشیند، این نشست باعث ایجاد ترک و شکاف‌هایى در زمین شده و باعث تاثیر بر روى الگوى جریان‌هاى زیرزمینى و سطحى، تغییر کیفیت آب‌هاى زیرزمینى، تغییر شکل ‌سطح زمین، سیل خیزى منطقه و پیشروى آب دریا‌ها به سمت خشکى‌ها در نواحى ساحلى مىشود، به طوری‌که این تغییرات و عوامل خسارات جدى به ‌مناطق شهرى، صنعتى و کشاورزى وارد مى‌کند.

آب‌های زیرزمینی به آب‌هایی گفته می‌شود که در لایه‌های آب‌دار و اشباع زیرزمین تجمع پیدا کرده‌اند، این آب‌ها تنها حدود 4 درصد از مجموعه آب‌هایی را که فعالانه در چرخه آب‌شناختی دخالت دارند، تشکیل می‌دهد. با این وجود حدود 50 درصد جمعیت دنیا از نظر آب شرب متکی به همین آب‌های زیرزمینی هستند.

//برداشت بیش از حد از منابع آب زیرزمینی، عامل اصلی ایجاد فرونشست دشت‌های ایران است//

عوامل متعددی از جمله انحلال، آب‌شدگی یخ‌ها، حرکت آرام زمین، خروج گدازه یا عملیات انسانی همانند معدن‌کاری یا برداشت آب‌های زیرزمینی و نفت باعث ایجاد نشست زمین می‌شوند، البته در بین عوامل موثر در ایجاد فرونشست، به‌نظر می‌رسد برداشت بیش از حد مجاز از منابع آب زیرزمینی، عامل اصلی ایجاد فرونشست در بیشتر دشت‌های ایران است که همچون سرطان آرام و بی‌صدا گسترش می‌یابد.

خطر نشست بر اثر افت آب‌هاى زیرزمینى یک خطر جهانى است و در مقیاس جهانى مورد توجه قرار گرفته است، حالت تصاعدى این پدیده به دهه‌هاى اخیر مربوط می‌شود که درست مصادف با اوج صنعتى شدن و شهرنشینى شدن و پمپاژ بى رویه از آب‌هاى زیرزمینى است.

منطقه خراسان، در دهه‌هاى اخیر توجه به پدیده نشست از اهمیت ویژه‌اى برخوردار شده‌است. اهمیت مطالعه و بررسى این پدیده با توجه به ‌خطراتى ‌است که‌ پیامد این ‌حادثه دارا مى‌باشد، برای نمونه نشست زمین به‌دلیل ‌پمپاژ‌ و بهره‌بردارى بى‌رویه‌ از سفره‌هاى زیرزمینى گاهى اوقات موجب حوادثى همانند فرونشست و شکافت زمین مى‌شود و خطرات جدى براى مناطق صنعتى، نواحى‌شهرى و کشاورزى ایجاد مى‌کند.

خطرات ‌ناشى از افت سطح ایستابى بیشتر متوجه ‌تاسیسات‌ سنگین مانند کوره‌هاى ذوب فلزات، دکل‌هاى مخابراتى و تلویزیونى، آسمان خراش‌ها و فونداسیون پل‌ها و غیره است که این به‌دلیل بالا بودن نیروهاى موثر وارده برروى پى این سازه‌ها است.

پمپاژ بى رویه آب از آبخوان باعث کاهش فشارآب منفذى در اطراف حوزه پمپاژ مى‌شود که خود باعث افزایش استرس عمودى در اطراف حوزه پمپاژ شده و در نهایت باعث نشست زمین مى‌شود.

منابع زیرزمینی آب به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم از آب‌های سطحی و بارندگی تغذیه می‌شوند، بنابراین استفاده پایدار از این منابع به معنای برداشت محدود از آن‌هاست.

‌در سال‌های اخیر در بسیاری از کشورهای جهان برداشت آب از منابع زیرزمینی از میزان تغذیه سالیانه آنها بیشتر است، این امر به معنای استخراج و استفاده از آبی است که در طول هزاران سال در لایه‌های آب‌دار زمین ذخیره شده‌است.

//افت سطح آب‌های زیرزمینی به معنای از بین رفتن چاه‌ها، قنات‌ها و چشمه‌هاست//

//ایران در رتبه سوم برداشت بیش از حد از منابع زیرزمینی آب در دنیا قرار دارد//

‌با این کار سطح آب‌های زیرزمینی در منطقه روز به روز افت کرده و سرانجام به جایی خواهد رسید که آبی برای استخراج وجود نخواهد داشت، پایین افتادن سطح آب‌های زیرزمینی به معنای خشک شدن مناطق پایین دست(مناطق با ارتفاع کمتر که آب جاری در لایه‌های آب‌دار تحت اثر جاذبه به سمت آن‌ها جریان می‌یابند) و از بین رفتن چاه‌ها، قنات‌ها و چشمه‌های آن است.

در سال 2005 میلادی چین، هند و ایران رتبه‌های اول تا سوم برداشت بیش از حد از منابع زیرزمینی آب را داشته‌اند، ایران به‌طور متوسط سالانه 5 میلیارد مترمکعب آب بیش از ظرفیت لایه‌های آب‌دار زمین از آنها بهره‌برداری می‌کند، به‌طوری که این میزان آب معادل آب مورد نیاز جهت تولید یک سوم کل غله تولیدی این کشور است.

حدود یک سوم جمعیت جهان وابسته به آب زیرزمینی بوده و بیش از 70 درصد منابع آب زیرزمینی به مصرف کشاورزی می‌رسد، بنابراین توسعه کشاورزی و صنعت باعث افزایش برداشت از منابع مذکور شده و برداشت بیرویه از مخازن آب زیرزمینی موجب شده که میزان تغذیه آبخوان جوابگوی برداشت نبوده و سطح آب زیرزمینی افت کند.

‌افت سطح آب زیرزمینی مشکلاتی همچون خشک شدن چاه‌های آب، کاهش دبی رودخانه و آب دریاچه‌ها، تنزل کیفیت آب، افزایش هزینه پمپاژ و استحصال آب و نشست زمین را به دنبال دارد.

اما برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی خسارات جبران ناپذیری به ذخیره آب‌های زیرزمینی و همچنین خاک وارد کرده است، حفر چاه‌های عمیق در بسیاری از مناطق موجب پایین رفت شدید آب شیرین و بالا آمدن آب شور شده‌است.

تاثیر بر روى الگوى جریان‌هاى زیرزمینى و سطحى، کاهش کیفیت آب‌هاى زیرزمینى و افزایش نمک این آب‌ها، کاهش ظرفیت مخزن آبخوان‌ها، خراب شدن ساختمان چاه و پمپ‌هاى نواحى مستعد فرونشست، سیل خیزى منطقه، ناتوانى چاه در آبدهى، خسارت به بزرگراه‌ها، ساختمان‌ها و دیگر تاسیسات از تاثیرات منفی نشست دشت‌ها بشمار می‌رود.

پیشگیرى از پمپاژ بى‌رویه آب و در صورت امکان استفاده از آب‌هاى سطحى به جاى آب زیرزمینی، تغذیه سفرهاى زیرزمینى توسط آب‌هاى سطحى و در صورت امکان انتقال آب از حوضه‌هاى مجاور و یا تغذیه توسط فاضلاب شهرى، از جمله راهکارهای مقابله با نشست زمین است.

با ادامه خشکسالی‌ها و کاهش بارندگی‌ها، برداشت آب از آب‌های زیر زمینی در کشور رو به افزایش است که به اعتقاد پدر زلزله‌شناسی ایران برداشت بی‌رویه آب‌های زیر زمینی زلزله‌های کوچک کمتر از ۵ ریشتر را ایجاد خواهد کرد.

به دلیل کم آبی ناشی از کاهش بارندگی‌ها، با افزایش برداشت آب‌های زیر زمینی در کشور مواجه هستیم.

آب‌های زیرزمینی به آب‌هایی گفته می‌شود که در لایه‌های آب‌دار و اشباع زیر زمین تجمع پیدا کرده‌است. این آب‌ها فقط حدود ۴ درصد از مجموعه آب‌هایی را که فعالانه در چرخه آب‌شناختی دخالت دارند، تشکیل می‌دهد. با این وجود حدود ۵۰ درصد جمعیت دنیا از نظر آب شرب متکی به همین آب‌های زیرزمینی هستند.

برداشت بی‌رویه آب‌های زیر زمینی علاوه بر آنکه فروچاله‌ها را در کشور ایجاد کرده‌، به اعتقاد محققان این امر در بروز زلزله‌های کوچک تا ۵ ریشتر نیز موثر است. دکتر عکاشه پدر زلزله شناسی ایران با تاکید بر این موضوع یادآور می‌شود، وجود هزاران گسل اصلی و فرعی و برداشت بی‌رویه از آب‌های زیر زمینی که موجب زلزله‌های کوچک می‌شود، مصیبتی بر سایر مصیبت‌های کشور است.

اثرات برداشت بی‌رویه آب‌های زیر زمینی در بروز زلزله

دکتر بهرام عکاشه، پدر زلزله‌شناسی ایران در گفت‌وگوی با اشاره به وضعیت کاهش بارندگی‌ها و ازدیاد برداشت آب‌های زیر زمینی، گفت: اعتقاد کامل دارم که برداشت بی رویه و استفاده نابه‌جا از آب‌های زیر زمینی باعث زلزله خواهد شد.

وی ادامه داد: معمولا زلزله‌های بزرگ در اعماق بیش از ۵ کیلومتری رخ می‌دهد؛ از این رو بسیار بعید است که در عمق‌های زیاد آبی وجود داشته باشد، ضمن آنکه آب ناشی از باران و برف در عمق‌های کم می‌توانند نفوذ کنند.

عکاشه با تاکید بر اینکه برداشت بی‌رویه آب‌های زیر زمینی می‌تواند زلزله‌های تا ۵ ریشتر را ایجاد کند، اظهار کرد: ولی بسیار بعید است که رخداد لرزه‌ای ۷ تا ۸ ریشتر ناشی از برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی باشد.

پدر زلزله شناسی ایران با بیان اینکه بر روی زمین حفره‌های بسیار عمیقی که بتوانند زلزله‌های بزرگ را ایجاد کنند، نداریم، خاطر نشان کرد: بر روی بسیاری از رودخانه‌های کشور سد احداث شده که این امر منجر به کاهش آب رودخانه‌ها شده است و کم آبی در کشور مصیبت دیگر ما و از نظر من نوع دیگر "زلزله" است.

این محقق حوزه زلزله‌شناسی با تاکید بر اینکه برداشت بی‌رویه آب‌های زیر زمینی باعث ایجاد زلزله‌های کوچک که برای ما هم مهم هستند، خواهد شد، توضیح داد: ساز و کار زلزله‌های بزرگ ۶ تا ۷ ریشتری متفاوت از زلزله‌های کوچک است. در این نوع زلزله‌ها صفحه‌ای بر روی صفحه دیگر فشار وارد می‌کند و در ابعاد بسیار بزرگ زلزله‌های بزرگ رخ خواهد داد، ولی زلزله ناشی از برداشت بی رویه آب‌های زیر زمینی در ابعاد کوچک ایجاد می‌شوند.

رابطه برداشت آب‌های زیرزمینی با زلزله

پدر زلزله شناسی ایران در خصوص رابطه میان برداشت آب‌های زیر زمینی با رخدادهای لرزه‌ای، گفت: با برداشت بی‌رویه آب‌های زیر زمینی، در لابه‌لای ذرات خاک فضاهای خالی ایجاد می‌شود.

وی در این باره توضیح داد: لابه‌لای ذراک خاک آب وجود دارد که همین آب عامل مقاومت است و با برداشت این مقاومت، فضای خالی ایجاد می‌شود که لغزش را بر روی زمین به همراه دارد.

افزایش جمعیت شهرها و افزایش آسیب‌پذیری

وی با تاکید بر اینکه بیشتر سازه‌های کشور در برابر زلزله‌های حتی ۴ ریشتر آسیب‌پذیر هستند، یادآور شد: با توجه به ساختارها، پی‌های ساختمان‌ها و عرض خیابان‌ها و نارسایی‌های موجود در شهرها، مساله آسیب‌پذیری در برابر زلزله بسیار جدی است؛ ضمن آنکه باید توجه کنیم بیشتر جمعیت کشور ایران در شهرها ساکن هستند و شاید ۱۰ درصد از مردم ایران در روستاها زندگی می‌کنند.

این محقق حوزه زلزله‌شناسی تاکید کرد: شهرها و روستاهای کشور در برابر زلزله‌های حتی با بزرگای ۳ تا ۴ ریشتر هم آسیب‌پذیر هستند.

عکاشه به وضعیت تهران اشاره کرد و گفت: مساله برداشت آب‌های زیر زمینی در تهران مصیبتی بر سایر مصیبت‌ها است؛ چراکه تهران چندهزار گسل دارد و مسلم است که گسل‌های مهم آن چندین هزار نیستند؛ ولی هر گسل کوچک نیز می‌تواند عامل شکست و تخریب باشند.

این محقق به گسل‌های مهم شهر تهران اشاره کرد و افزود: یکی از گسل‌های اصلی آن از شمال شرق تهران به سمت شمال غرب تهران به سمت کرج کشیده شده است و توان لرزه‌زایی ۷ تا ۷.۵ ریشتر را دارد.

وی گسل‌های جنوب‌ تهران را از دیگر گسل‌های تهران نام برد و اظهار کرد: از آنجایی که زمین‌های جنوب تهران سنگی و سخت نیستند، نمی‌توانند انرژی زیادی را در خود نگه دارند، از این رو توان لرزه‌زایی آن‌ها ۶ تا ۶.۵ ریشتر خواهد بود.

عکاشه، جنس زمین در شمال و جنوب تهران را متفاوت دانست و ادامه داد: جنس زمین‌های شمال تهران سنگی و جنس زمین‌های جنوب تهران بیشتر رسوبی است؛ از این رو در زمان زلزله زودتر می‌شکنند.

وی ادامه داد: در هر حال با توجه به جمعیت، ساختار جمعیتی،‌ ساختار شهری و ساختمان‌های موجود در شهر تهران، نجاتی برای آن وجود ندارد.

عکاشه با بیان این‌که برخی از نواحی کشور کمتر لرزه‌خیز هستند، افزود: نیمی از استان خوزستان مانند شهرهای آبادان و خرمشهر زلزله‌خیز نیستند؛ ولی در مقابل شهرهایی چون اهواز استعداد زلزله ۶ ریشتر دارد، ضمن آنکه شهر مسجد سلیمان تجربه زلزله ۷ ریشتر را داشته است.   

این محقق با تاکید بر تجهیز کشور به توسعه ایستگاه‌های لرزه‌نگاری و شتاب‌نگاری، خاطر نشان کرد: همه تهران گسل فعال دارد و محققان ژاپنی چندین بار برای مطالعه این گسل‌ها به ایران آمدند و بر اساس سناریوهای مختلف اعلام کردند اگر گسل شمال تهران فعال شود، تعداد تلفات انسانی زیاد خواهد بود.

وی با بیان اینکه بر اساس مطالعات محققان ژاپنی توان لرزه‌زایی گسل شمال تهران تا ۷ ریشتر خواهد بود، یادآور شد: من معتقدم این گسل توان لرزه‌زایی بیش از ۷ ریشتر را نیز دارد، ضمن آنکه توان لرزه‌زایی گسل‌های جنوب تهران مانند گسل‌های ری شمالی و جنوبی تا ۶.۵ ریشتر خواهد بود؛ چون انرژی‌ آنها تخلیه می‌شود.

عکاشه در عین حال تاکید کرد: ولی از سوی دیگر از آنجایی که زمین‌های جنوب تهران و سازه‌های آن اشکالاتی دارد، صدمات جنوب تهران زیاد خواهد بود.

پدر علم زلزله‌شناسی ایران خاطر نشان کرد: در هر حال در زلزله‌های ۶ و ۶.۵ ریشتر چه در جنوب و چه در شمال تهران کشته‌ها و زخمی‌ها میلیونی خواهد بود. زمانی که گسلش ایجاد می‌شود، امواجی ایجاد و موجب تحرکاتی در خاک خواهد ‌شد؛ از این رو در زمان وقوع زلزله علاوه بر کانون زمین‌لرزه، در مسیر امواج ناشی از زلزله تخریب‌هایی ایجاد می‌شود.

وی با اشاره به ایجاد شهرهای "معین" برای امدادرسانی به شهر تهران در زمان وقوع زلزله، گفت: مشاهده شد که این امر غیر ممکن است و احتمال آسیب‌های اجتماعی بیشتر نیز وجود دارد.

مقدمه:

بعضی‌ها فکر می‌کنند، صرفه‌جویی یعنی؛ توی تاریکی بنشینیم و لامپ را روشن نکنیم!

 

یا دو هفته یک‌بار حمام برویم، تا آب کمتری مصرف شود.

 

یا مثلا در زمستان‌ها، از سرما قندیل ببندیم و مثل بید بلرزیم ولی بخاری را روشن نکنیم!

 

بعضی‌ها هم اصلاً باورشان نمی‌شود که بشود صرفه‌جویی کرد.

 

و می‌گویند: یعنی اگر شیر آب چکه نکند، یا یک لامپ اضافه خاموش شود، دیگر برق نمی‌رود؟ دیگر کمبود آب نداریم؟

 

ولی راستش: بله اگر حتی 1 لامپ اضافه خاموش شود و انرژی برق هدر نرود، باعث صرفه‌جویی در برق می‌شود و خاموشی و قطع برق کمتر اتفاق می‌افتد.

 

صرفه‌جویی کار سخت و عجیبی نیست. اگر ما به اندازه‌ی نیاز و درست از منابع انرژی مثل آب و برق و گاز و استفاده کنیم، صرفه‌جویی کرده‌ایم.

 

گفته، استفاده نکردن از نعمت‌های ارزشمندی که خدا در اختیارمان قرار داده، یعنی صرفه‌جویی؟

 

اتفاقاً صرفه‌جویی یعنی: از نعمت‌های خدادادی خوب و درست و به جا و به اندازه استفاده کنیم و مواظب باشیم حتی ذره‌ای از آن هدر نرود.

 

به نظر من صرفه‌جویی یعنی: خدایا شکرت که به ما این‌همه نعمت دادی.

 

چگونه صرفه جویی کنیم:

سوالی که غالبا از من پرسیده میشود این است که چگونه ثروتمند شویم. آیا این کار با خرید سهام انجام میشود؟ آیا روش صحیح این است که حساب هر ریال را نگه داریم و در تنگدستی و سختی زندگی کنیم؟ آیا راه رسیدن به ثروت با ریسک فراوان طی میشود؟ آیا رسیدن به این هدف هوش و تحصیلات بالا میخواهد؟ یا اینکه همه اش به شانس بستگی دارد؟

 

پاسخ این است، برای رسیدن به ثروت، تنها یک راه وجود ندارد و تمام روشهای بالا برای عده خاصی ثروت به بار آورده است. اما شما با پیروی از چند دستور ساده میتوانید تمام احتمالات برای ایجاد ثروت را به نفع خود به کار ببرید.

 

1- خرج شما باید کمتر از دخل باشد:

این روش بیش از هر روش دیگر مورد بی توجهی قرار میگیرد، به این دلیل که بسیاری از افراد تصور میکنند برای انجام این کار باید استانداردهای فعلی زندگی خود را تقلیل دهند- که برای بسیاری از افراد غیر ممکن است.

 

مطمئنا شما میتوانید بیلان شخصی خود را با صرفه جویی در سرگرمیهایی نظیر بیرون غذا خوردن، تغییر دهید. تهیه یک قوری چای یا قهوه در محل کار به جای نوشیدن یک فنجان قهوه 1000 تومانی یا چای 800 تومانی (و بیشتر) بر نقدینه شما تاثیر خواهد داشت. اما بزرگترین تفاوت در زمانی است که شما درآمد خود را افزایش دهید.

 

بهتر است بودجه خود را به عنوان یک کیک در اندازه مشخص که باید برای تامین مخارج روزمره و صورت حسابها، به اندازه های مختلف بریده شود، در نظر نگیرید. بلکه به این فکر کنید که چگونه باید اندازه این کیک را افزایش دهید.

 

ابتدا ببینید که اوقات خود و البته پولتان را چگونه صرف میکنید. اگر زمان نسبتا زیادی را به کاری که آنرا “وقت گذرانی” می نامیم سپری میکنید و در طی آن مسلما پول خرج میکنید، باید تغییر روش داده و از وقت خود برای انجام کارهایی که درآمدی هم نسیب شما میکنند استفاده کنید.

 

این کارهای نیمه وقت میتوانند شامل استفاده از هر فن و هنری که دارید بشوند، از جمله نگهداری از کودکان، سالمندان یا بیماران، فروشندگی، ترجمه، تدریس خصوصی و مانند اینها. به یاد داشته باشید که درآمد حاصل از این کار اضافه را به طور صحیح سرمایه گذاری کنید تا بهترین استفاده را از آن برده باشید.

 

2- کاری کنید که پولتان به نفع شما کار کند نه بر علیه شما:

همانطور که تصمیم گیری صحیح مالی و دنبال کردن یک برنامه مرتب در سرمایه گذاری میتواند پول شما را به یاری قدرتمند تبدیل کند، تصمیمهای نادرست موجب میشوند که راه رسیدن به موفقیت پر از دست انداز شود.

 

مثال خوب این مورد استفاده از کارتهای اعتباری است. (از آنجایی که استفاده از این کارتها در ایران هم معمول شده است، مطالعه این بخش هم به کار ما می آید.) در آمریکا که استفاده از کارت اعتباری بسیار رایج است، تصمیمهای نادرست و نا آشنا بودن به حساب و کتابهای پنهان در پشت این ابزار ساده خرید، سالانه موجب ورشکستگی عده بسیاری میشود.

 

توجه کنید که بسیاری از کالاهایی که با کارت اعتباری خریداری میشوند، مدتها قبل از اینکه پرداخت قسطشان تمام شود از بین رفته یا مصرف شده اند. اگر در حال حاضر مقروض هستید، توجه کنید که با دوبرابر کردن حداقل مقدار قسط ماهانه یا تنها با افزودن مبلغ کوچکی به آن، سریعتر از زیر بار بدهی خود خارج خواهید شد.

 

3- به خاطر داشته باشید، اگر آنرا نبینید، خرجش هم نمیکنی:

به فیش حقوقی خود با دقت نگاه کنید، متوجه میشوید که قبل از اینکه به مبلغ نهایی برسید، مقداری از حقوق شما برای پرداخت بیمه، مالیات و مانند اینها کسر شده است. این پول قبل از اینکه شما بتوانید برایش تصمیمی بگیرید، به طور خودکار از فیش شما برداشته شده است.

 

شما میتوانید چنین برنامه ای را برای پس انداز شخصی خود مورد استفاده قرار دهید. شما میتوانید با بانک خود مشورت کنید و مقداری از مبلغ دریافتی خود را هر ماه برای یک سرمایه گذاری خاص یا خرید اوراق بهادار مصرف کنید یا اینکه مبلغ مشخصی را هر ماه در حساب طولانی مدتی قرار دهید. این کار را با هماهنگی محل کار و بانک هم میتوانید انجام دهید تا این پس انداز دچار وقفه نشود. نکته مهم این است که اگر این پول در دست شما نباشد و “آنرا نبینید” خرجش هم نمیکنید.

 

4- برای پس انداز و سرمایه گذاری خود اهدافی قائل شوید:

آیا میل دارید در سنین 40 یا 50 سالگی صد میلیون تومان داشته باشید؟ هدفتان هر چه هست، باید برایتان مشخص باشد اما هرگز نباید برای خود هدفی در نظر بگیرید که کنترل روشهای رسیدن به آن از عهده شما خارج باشد.

 

اهداف شما نباید بر اضافه حقوق احتمالی شما تکیه کند، بلکه باید بر کوشش و توانایی شخص شما استوار باشند. شما میتوانید با تحصیل بیشتر، بر روی خودتان سرمایه گذاری کنید، به این ترتیب پس از پایان تحصیل یا به دست آوردن تخصص یا آموختن یک فن تازه، در شغل خود ارتقا یافته یا کار پردرآمد و جدیدی را آغاز کنید.

 

شاید لازم باشد در زمینه سرمایه گذاری بیشتر ریسک کنید یا شیوه زندگی خود را با پرداختن به شغلی که به جای حقوق ثابت، از کمیسیونهای بالا برخوردار است، تغییر دهید. قبل از هر چیز، ریسک و توانایی خود را ارزیابی کنید و ببینید که اگر بیشتر احتمالات به سود شما تمام شود، تا چه حد بر مبلغ دریافتی شما افزوده خواهد شد.

 

اشاره:

شمار زیادی از مردم، صرفه جویی را با کم مصرف کردن اشتباه می گیرند و حال آنکه چنین نیست. صرفه جویی، راه و رسم مصرف بجاست. برای این کار، شیوه های گوناگونی هست که خیلی ساده و در عین حال بی دردسرند. ولی همین طریقه های آسان نیز ممکن است هزینه ها را به نحو چشمگیری بکاهند.

 

شما با رعایت بیست و چهار راه حل ساده زیر می توانید کلاً در هزینه های خانوادگی صرفه جویی کنید:

1ـ برفک درون یخچال و یخ زن (فریزر) خود را مدام تمیز کنید چرا که یک سانتی متر برفک داخل یخچال باعث می شود که مصرف برق به میزان دو درصد زیاد شود.

 

2ـ برای استحمام، بیشتر از دوش استفاده کنید و بکوشید از وان کمتر بهره ببرید. موقعی که دارید تنتان را لیف و سرتان را شامپو(3) می زنید، شیر آب را بی جهت باز نگذارید.

 

3ـ چنانچه کسی در خانه نیست، آخر شب تلویزیون را به طور کلی خاموش کنید و نگذارید تلویزیون روی دگمه خودکار روشن بماند.

 

4ـ مبل یا پرده ضخیمی را جلوی رادیاتور قرار ندهید چون این عمل باعث می گردد هوا به خوبی جریان نیافته و اتاق گرم نشود.

 

5ـ کاربرد زودپز برای پختن غذا موجب صرفه جویی 40 درصد از انرژی سوختی می شود. آیا باز هم به نظر شما ارزش سرمایه گذاری ندارد؟

 

6ـ چنانچه خشمگین و یا ناراحتید، اصلاً عازم خرید نگردید چرا که امکان دارد چیزهایی بیهوده بخرید که بعدا پشیمان شوید.

 

7ـ شیری که چکه می کند، ممکن است باعث هدر رفتن 2 هزار لیتر در سال شود. پس در تعمیر شیرآلات کوتاهی نکنید.

 

8ـ دسته گل حقیقتا بسیار روحنواز است، ولی بکوشید برای دوستان و آشنایان یک گلدان گیاه خانگی و یا گل خشک هدیه بدهید. آنان با دیدن چنین هدایای بادوام، یاد شما را در ذهنشان بیشتر زنده نگه می دارند.

 

9ـ آب 90 درجه سانتی گرادی به اندازه آب 60 درجه، پوشاک را پاکیزه می کند. لکن همین کاهش 30 درجه سبب می گردد که 45 درصد از برق مصرفی شما صرفه جویی شود.

 

10ـ موقع تهیه لباس دقت کنید پوشاکی که می خرید، به خشک شویی نیاز نداشته باشد. هنگام خرید لباس از فروشنده بخواهید تا اطلاعات ضروری را در باره نوع پارچه و طریقه شستشو و نگهداری آن در اختیارتان بگذارد.

 

11ـ در زمستان درز پنجره ها و درها را با گذاشتن عایق بگیرید. درزهایی از این قبیل باعث نفوذ سرما و گرد و خاک می گردند. برای حفظ هر یک درجه دما، 6 درصد در انرژی صرفه جویی می کنید.

 

12ـ هیچ گاه یخچال و یا یخ زن (فریزر) را کنار گاز، شوفاژ، ماشین لباسشویی و ظرف شویی قرار ندهید و تا سر حد امکان دو وسیله یادشده را از دیوار جدا سازید. زدودن برفک درون یخچال و یخ زن (فریزر) و پاک کردن پشت آنها در بهتر شدن کارکرد دستگاههای مزبور مؤثر می باشد.

 

13ـ مواد شوینده همچون مایع ظرفشویی و یا گرد (پودر) رخت شویی را در آب حل کنید. بدین ترتیب می توانید تا 50 درصد در مصرف مواد مذکور صرفه جویی نمایید.

 

14ـ موقع دوش گرفتن، آب سرد موجود در لوله ها را در ظرفی جمع آوری کنید، چون آب باقی مانده در لوله ها به مقدار زیادی کلر خود را از دست می دهند و آب مناسبی جهت آبیاری گیاهان خانگی به حساب می آید. چنانچه عادت دارید که موقع مسواک کردن دندانها، شیر آب را باز بگذارید، بدانید که سالانه تا 730 لیتر آب را بیهوده از دست می دهید.

 

15ـ برای تعویض هوای اتاق، لای پنجره را به مدت زیادی باز نگذارید. بلکه با گشودن کامل پنجره به مدت 5 دقیقه نیز هوای اتاق را عوض می کنید و ضمنا بدین وسیله گرمای اتاق از بین نمی رود.

 

16ـ اگر کاغذ کادو و نوار (روبان) کار کرده را اتو کنید، می توانید آنها را مجددا برای بستن هدیه مورد نظرتان به کار ببرید. به یاد بسپارید که کاغذهای روغنی را نمی شود اتو کرد، لیکن ممکن است آنها را دقیقا تا کرده و بار دیگر مورد استفاده قرار دهید.

 

17ـ موقع شستن میوه، سبزی و یا ظرف و غیره، شیر آب را تا ته باز نگذارید. بهتر است آنها را قبلاً خیس کنید. کاربرد اسکاچ و مایع ظرفشویی باعث می شود تا بهتر تمیز شوند.

 

18ـ انتهای لوله (تیوپ) کرِم و یامایع خاص محافظت پوست (لوسیون) خالی را ببرید. مطمئن باشید که داخلش هنوز قدری ماده هست که می توانید تا مدتی از آن استفاده کنید.

 

19ـ کرمهای قدیمی ضد آفتاب را می شود به عنوان کرم روز به کار برد مخصوصا چنانچه اثر ضد آفتابی کرم کم باشد.

 

20ـ خانمها به خاطر داشته باشند که ماده ای نظیر سرمه (ریمل) خشک شده خویش را بیرون نیندازند بلکه با نهادن آن در یک ظرف آب گرم می شود بار دیگر آماده مصرفش ساخت.

 

21ـ شامپو و یا ماده شوینده بزرگ را در ظرفهای کوچکتری بریزید. چرا که احتمال دارد به علت سنگینی، مقدار بیشتری از آن به کار آید. به کارگیری ظرفهای کوچک، موجب صرفه جویی می گردد.

 

22ـ چنانچه ناچار شوید که هنگام مسافرت چمدانها و ساکها را روی خودرو بنهید، آنها را به نحوی قرار دهید که کمتر جلوی جریان هوا را بگیرند و بدین وضع تا ده درصد در مصرف بنزین صرفه جویی می شود.

 

23ـ برای خرید، کمتر از کارت اعتباری و چک استفاده کنید. زیرا با پرداخت پول نقد، بهتر متوجه مقدار دخل و خرج خویش می شوید.

 

24ـ همواره بعد از پایان هر فصل، خرید کنید. مثلاً برای خرید چکمه و پوشاک زمستانی، پس از فصل زمستان اقدام نمایید. هرگز موقع اعیاد، اسباب بازی نخرید.

 

صرفه جویی و قناعت:

اسراف در لغت به معنی تجاوز و زیاده روی است و بنابراین در امور اعتقادی و همچنین در تمام افعال و اعمال انسانی متصور است.

 

در مقاله حاضر نویسنده با بررسی مقوله اسراف و صرفه جویی از دیدگاه آیات و روایات، بر ضرورت فرهنگ سازی برای صرفه جویی و قناعت در جامعه تأکید کرده است که آن را با هم از نظر می گذرانیم.

 

مسأله اسراف و قناعت از مفاهیم و گزاره های مورد اهتمام دین مبین اسلام است که در آیات قرآنی و روایات اهل بیت (ع) بر روی این دو موضوع تأکیدات فراوان صورت گرفته است.

 

معنی و مفهوم اسراف:

«اسراف در لغت به معنی تجاوز و زیاده روی است و بنابراین در امور اعتقادی و همچنین در تمام افعال و اعمال انسانی متصور است. اسراف در عقیده آن است که انسان درباره خود یا دیگری چیزی را که دروغ و سزاوار نیست، معتقد شود، مانند اعتقاد فرعون به ربوبیت خودش که گفت: برای شما غیر از خودم خدائی نمی شناسم» و پروردگار عالم او را از مسرفین خواند. یا اینکه آنچه را که سزاوار تصدیق و اعتقاد است باور نکنند مانند اعتقاد به خدا و نبوت پیغمبران و امامت ائمه و معاد و چنانچه در قرآن مجید می فرماید: و اینچنین جزا می دهیم کسی را که از حد بگذراند (اسراف کند) و به آیات پروردگارش ایمان نیاورد و عذاب آخرت سخت تر و باقی تر است

 

موضوع صرفه جویی به قدری در اسلام اهمیت دارد که علمای اخلاق تأکید می کنند: «سزاوار است مؤمن در امور مباح هم سعی کنند که اسرافی از آنها سر نزند، مانند اسراف در خواب، بیداری، حرف زدن و خوردن، چنانکه در حدیث است خدا هر پرخور و پرخوابی را دشمن می دارد.

 

فرهنگ دینی ما به خوبی ابعاد و انواع مختلف اسراف را ترسیم می کند و به انسان مسلمان می آموزد که چگونه خود را از سقوط در این ورطه حفظ کند. یکی از علمای اخلاق اسلامی در تعریف اسراف و انواع آن می گوید:

«اسراف، به معنای تجاوز از حد و زیاده روی کردن است و آن یا از جهت کمیت است که صرف کردن مال است در موردی که سزاوار نیست هر چند به مقدار درهمی باشد و یا از جهت کیفیت است و آن صرف کردن مال است در موردی که سزاوار است، لکن بیشتر از آن چه شایسته است و از همین رو بعضی صرف مال را در موردی که سزاوار نیست تبذیر گفته اند و صرف مال را در زیادتر از آنچه سزاوار می باشد، اسراف دانسته اند.

 

اسراف در قرآن و روایات:

آیات قرآن درباره نکوهش اسراف و تبذیر و ارزش و جایگاه میانه روی و بهره گیری صحیح از نعمت های الهی به اندازه ای روشن و واضح است که ما به عنوان یک مسلمان باید به چنین مکتب دقیق و اخلاقی افتخار کنیم.

 

قرآن در جای جای خود به مسئله اسراف اشاره می کند و اسراف کننده را مورد سرزنش قرارمی دهد، برخی از این آیات عبارتند از:

خداوند کسی را که اسرافکار و بسیار دروغگوست، هدایت نمی کند.

 

اسرافکاران اهل آتش جهنم هستند.

 

از نعمت های الهی بخورید و بیاشامید، اما اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست نمی دارد.

 

(بندگان خداوند) کسانی هستند که هرگاه انفاق کنند، نه اسراف می نمایند و نه سختگیری، بلکه در میان این دو، حد اعتدالی دارند.

 

و اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست ندارد.

 

قرآن کریم مسئله اسراف را در معنای بسیار وسیعی به کار برده است و همانگونه که در روایات نیز عنوان شده اسراف مراتب مختلفی دارد، اسراف در مرتبه ای مختص خوردن و آشامیدن است و در جایی دیگر فرعون نیز در رتبه اسرافکاران قرارمی گیرد، قرآن به انسان هایی که زیاده روی و اسراف می کنند توصیه می کند که از راهی که در پیش گرفته اند، بازگردند و از رحمت و بخشش الهی مأیوس نشوند.

 

خدای متعادل در آیه۲۷ سوره بنی اسرائیل نیز این گونه تکلیف مسئله اسراف و تبذیر را روشن می سازد که: «اسراف مکن و مال خودت را پراکنده مساز، به درستی که اسراف کنندگان برادران شیاطین هستند و شیطان به پروردگارش سخت (منکر) و کفران کننده است.» فرهنگ اسلامی همانگونه که دیدیم زیاده روی در مصرف و استفاده از نعمت های مادی را از پائین ترین مراتب اسراف می داند، در حالیکه دایره این موضوع در اسلام بسیار گسترده است، تا جائیکه بحث از اسراف در عقاید و اعمال نیز به میان می آید.

 

احادیث و اخبار درنکوهش اسراف از ائمه شیعه بسیار نقل شده و به جرأت می توان گفت که در هیچ مذهب دیگری به این اندازه درباره مسئله میانه روی و اعتدال در مصرف تأکید نشده است، نگاهی به روایات زیر این مسئله را بیشتر آشکار می سازد.

 

امام کاظم(ع) در وصیت نامه ای به هشام می فرماید: یکی از لشکریان عقل میانه روی و از لشکریان جهل زیاده روی است.

 

امیرالمؤمنین علی(ع) فرمودند: «زیاده روی و اسراف مکن، زیرا بخشش اسراف کار مورد ستایش نیست و تنگدستی او هم مورد ترحم واقع نمی شود.

 

رسول خدا نیز در این باره اینچنین می فرماید (السرف یورث الفقر» زیاده روی فقر به بار می آورد.

 

امام موسی بن جعفر(ع) در جایی دیگر فرمود: کسی که در زندگی میانه روی و قناعت ورزد، نعمت او باقی می ماند و آنکه با تبذیر و اسراف زندگی کند، نعمتش از بین می رود.

 

علاوه بر این در سخنان گوهر بار ائمه هدی علیهم السلام بارها از اسراف و زیاده روی به عنوان عامل تباهی مال و ثروت، از بین رفتن برکت و مقدمه و زمینه فقر و تندستی یاد شده است.

 

قناعت، فضیلت بزرگان:

درکنار بحث اسراف که همواره دراسلام مورد مذمت قرار گرفته است، مسئله قناعت خصلت و ویژگی ارزشمندی برای یک انسان مسلمان به شمار می رود. در فرهنگ اسلامی صفت قناعت از جمله صفات فاضله و اخلاق حسنه است و از آن به عنوان وسیله ای که سعادت ابدی آدمی را به بار می آورد یاد شده است. امام محمدباقر(ع) در این رابطه می فرمایند: هرکه قناعت کند به آنچه که خدا به او می دهد، غنی ترین مردم است. علاوه بر این در کتب اخلاقی اسلامی نیز می بینیم که روشهای تحصیل این صفت پسندیده مورد بحث و بررسی قرارگرفته و علمای اخلاق به صورت مفصل به این موضوع پرداخته اند که حاکی از توجه دین مبین اسلام به این مسئله است، به عبارتی در آموزه های دینی ما علاوه بر اینکه مسئله قناعت و صرفه جویی یک مسئله تاثیرگذار درجامعه محسوب می شود و به ابعاد اجتماعی آن پرداخته شده، هر فرد مسلمان نیز به کسب و تحصیل این ویژگی اخلاقی پسندیده به عنوان یک فضیلت تشویق شده است. همچنین با نگاهی به ادبیات این مرز و بوم خواهیم دید که ادبیات و شعرای ایرانی نیز در جایگاههای گوناگون به مسئله اسراف و در مقابل آن به صرفه جویی و قناعت توجه ویژه ای داشته اند. همچنانکه در گلستان سعدی بابی در فضیلت قناعت وجود دارد و در کتاب بوستان نیز باب دیگری به قناعت اختصاص یافته است.

 

سعدی می گوید:

چو کم خوردن طبیعت شد کسی را

 

چو سختی پیش آید سهل گیرد

 

وگر تن پرورست اندر فراخی

 

چو تنگی بیند از سختی بمیرد

 

یا اینکه می گوید:

 

ای قناعت، توانگرم گردان

 

که ورای تو هیچ نعمت نیست

 

آثار متعددی از ادبیات فارسی وجود دارد که به بحث قناعت و صرفه جویی پرداخته اند و بسیاری از این مباحث ریشه در فرهنگ دینی و سنت ها و آیین های ملی و بومی ما دارند که توجه به این آثار و بازگونمودن آنها در جامعه به شکل مطلوب می تواند اشاعه دهنده فرهنگ مصرف صحیح و پرهیز از اسراف باشد.

 

ضرورت احیای فرهنگ میانه روی و قناعت:

موضوع اسراف و زیاده روی و در مقابل آن صرفه جویی به قدری گسترده و مبسوط در کتب دینی و اخلاقی اسلامی مورد بحث قرار گرفته که هر شک و شبهه ای را از ذهن انسان برطرف می سازد و بسیاری از ما به رغم اینکه به ابعاد مختلف آن احاطه نداریم، اما بازهم به دلیل همین تاکیدات فراوان لزوم صرفه جویی و به قولی اندازه گیری مقتصدانه درمصرف را به عنوان یک ارزش دینی و انسانی پذیرفته ایم. اگرچه برای ما انسانهای غافل تنها هنگامی که به خشکسالی و محدودیت قطعی برمی خوریم، مسئله صرفه جویی جلوه پیدا می کند، اما اسلام به عنوان مکتبی که برای سعادت بشر برنامه دارد، درهمه حال و همه جا اسراف را امری ناپسند ذکر می کند و مومنان را از زیاده روی برحذر می دارد. حال اگر می خواهیم در عرصه های گوناگون به موفقیت دست بیابیم، باید فرهنگ اسلامی مصرف صحیح را در جامعه ترویج کنیم.

 

به نظر می رسد مسائلی از قبیل کم آبی و خشکسالی و غیرآن، یک محصول معنوی ارزشمند را برای ما به ارمغان آورده است و آن چیزی نیست جز احیای مجدد فرهنگ مصرف صحیح به رغم همه نواقص. درست است که باید به این موضوع بیش از آنچه که هست، پرداخته شود، لکن قطره ها هستند که جریان ساز می شوند و جرقه ها و شعله ها و زبانه های آتش را مهیا می سازند.

 

برای مبارزه با اسراف و ترویج مصرف صحیح باید به ریشه هایی توجه داشت که بتواند تاثیر عمیق در دل و جان مردم بگذارد، زیرا در غیر این صورت ممکن است روزگاری فرا رسد که دیگر خبری از این ریشه ها نیز نباشد. حال که این ریشه ها هنوز خشک نشده باید به آن توجه داشت و غفلت نورزید، همانطور که اسراف به معنای گسترده آن محصول فرهنگ بیگانه است، صرفه جویی و میانه روی و اعتدال در امور مختلف نیز از دل فرهنگ اسلامی و بومی ملت ما بیرون آمده است، بنابراین برای آنکه بتوانیم الگویی صحیح از مصرف را ارائه دهیم، ناچار هستیم که به احیای فرهنگی جامعه بهایی بیش از پیش دهیم و از این فرصت ایجادشده به نحو احسن استفاده کنیم، فرصتی که امروز به بهانه کم آبی و خشکسالی تجلی یافته است. بنابراین از منظری دیگر کم آبی و خشکسالی برکات معنوی را نیز به همراه خود داشته است و می تواند به نقطه آغازین برای برنامه ریزی و ترویج فرهنگ اسلامی صرفه جویی نیز تبدیل شود.

 

فراموش نکنیم که فرهنگ مقوله ای مجرد و یک وجهی نیست، بلکه مسائل فرهنگی همواره تحت تاثیر امور دیگری قرار می گیرند، نمی توان از یک سو شاهد رواج فرهنگ مدگرایی در جامعه بود و ازطرفی انتظار داشت مردم به صرفه جویی درمصرف اهتمام داشته باشند.

 

به هرحال به نظر می رسد این اراده مردمی در زمینه صرفه جویی باید با فرهنگ سازی و تلاش همه جانبه، استمرار یابد تا در آینده ای نزدیک مشکلات ناشی از محدودیت منابع کمترین تاثیر منفی را در جامعه ما داشته باشد.

 

یادمان باشد که اسراف کاری می تواند از پایین ترین مراتب آغاز شده و به نقطه اوج خود برسد، دراین میان تنها فرهنگ مبتنی بر آموزه های اخلاقی منبعث از وحی است که می تواند درمقابل آن بایستد، این فرهنگ در جامعه ما ریشه دارد و باید به اشاعه آن کمک کرد.

 

منابع:

school-s.blogfa.com

tebyan.net



ترفندهای مدیریت منابع آب در ساختمان‌ها و فضای سبز

 میلاد خواجه‌علی، __پژوهشگر حوزه معماری و مهندسی ساختمان در ایتالیا

با توجه به تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین و براساس گزارش تهیه شده توسط سازمان ملل پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال ۲۰۳۰ میلادی بحران آب در مناطق با اقلیم خشک و نیمه خشک، منجر به مهاجرت ۲۴ تا ۷۰۰ میلیون نفر گردد. بیش از نیمی از مساحت ایران را مناطق کویری و نیمه کویری تشکیل می‌دهد و این مشخصه ایران را از لحاظ میزان بارندگی در دسته کشورهای خشک و نیمه خشک قرار داده است.

با توجه به جغرافیا و شرایط آب‌وهوایی ایران، خشکسالی، کمبود منابع آب، عدم مدیریت و برنامه‌ریزی صحیح در استفاده از آب می‌تواند خسارت‌های جبران ناپذیری را برای کشور ایران در پی داشته باشد. از مشکلات جدی که گریبان‌گیر محیط زیست ایران است می‌توان به نبود منابع کافی آب شیرین و آلودگی منابع آب بعلت مدیریت ناسالم پس‌ماند اشاره کرد. بر اساس آمار ارایه شده در سالنامه اطلاعات جهان که توسط سازمان اطلاعات آمریکا منتشر می‌شود، ایران از جمله ۱۰ کشوری است که بیشترین میزان برداشت آب شیرین را دارند. حدود ۹۰ درصد از این منابع آبی در بخش کشاورزی و هفت درصد در بخش ساختمان مصرف می‌شود.

مطالب یورونیوز را در واتس‌اپ دریافت کنید

میزان برداشت منابع آبی در حدود ۲۰ کیلومتر مکعب از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴ افزایش داشته است و این در حالی است که میزان منابع تجدیدپذیر آب شیرین با حجم ۱۳۷ کیلومترمکعب در سال، ایران را در رتبه ۵۸ام جهانی قرار می‌دهد. عمق چاه‌های آب در طی ۴۰ سال بعلت برداشت بی‌رویه از عمق ۵۰ متر به ۲۵۰ تا ۳۰۰ متر رسیده است و ذخیره آبی ۹۰ سد از ۱۷۷ سد موجود در ۶ حوضه آبریز اصلی کشور، کمتر از ۴۰ درصد ذخیره آبی دارند. ازین‌رو نیاز به اصلاح الگوی مصرف و اتخاذ راهکارهای مدیریتی جدی برای مقابله با تنش آبی پیش‌رو درایران، امری اجتناب ناپذیر است.

با توجه به بحران آب و کم شدن منابع آب زیرزمینی، راهکارهایی برای مقابله و کنترل دخایر آب توسط دولت‌ها، سازمان‌های محیط زیست و دانشکده‌های سراسر جهان در بخش‌های مختلف صنعت، کشاورزی و ساختمان ارائه شده است. یکی از مهم‌ترین این برنامه‌ها مدیریت انرژی فدرال دولت آمریکا (FEMP) برای بهینه‌سازی مصرف آب در ساختمان است که این برنامه جامع برای مدیریت و بهینه‌سازی مصرف آب با همکاری با آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحد آمریکا، در حال توسعه و اجرا است. اگرچه مدیریت بهینه‌ی منابع آب نیازمند برنامه‌ی جامع در سطح ملی و با مطالعات منطقه‌ای است اما امکان بکارگیری این راهکارها در مقیاس‌های کوچک‌تر توسط طراحان و شهروندان می‌تواند کمک شایانی به کاهش مصرف آب بکند. اقدامات مذکور گزیده‌ای از پروتوکل مدیریت منابع آب در ساختمان است که از آن بعنوان بهترین روش‌های مدیریت آب (BMPs) یاد می‌شود:

۱. بازرسی شبکه‌های انتقال آب، ردیابی و تعمیر نشتی‌های شبکه

اهمیت این مورد در ساختمان‌های بزرگ و ادارات دولتی با شبکه‌های انتقال آب گسترده، جهت کاهش هدر رفت آب قابل ملاحظه است. نشتی‌های شبکه آب علاوه بر هدر رفت مقادیر قابل توجهی از این منبع، باعث افزایش هزینه‌های تامین و نگهداری ساختمان است. در صورت عدم توجه به این مهم علاوه بر ایجاد پل‌های حرارتی در جداره‌های ساختمان و افزایش نیاز به انرژی گرمایشی و سرمایشی، در صورت ادامه نشت آب شاهد تخریب جداره‌ها و سازه‌های ساختمانی نیز خواهیم بود.

۲. بهینه‌سازی مصرف آب در طراحی فضای سبز

اهمیت انتخاب گیاهان متناسب با آب و هوای مناطق مختلف از جمله این موارد است. از نکات قابل تامل در طراحی فضای سبز و مدیریت منابع آب، جداسازی گیاهان مختلف در فضاهای کشت مجزا با کیفیت خاک مطلوب، کاشت گیاهان و درختان در عمق مناسب و طراحی سیستم‌های آبیاری بهینه با امکان استفاده از منابع آبی جایگزین است.

۳. بهینه‌سازی روش‌های آبیاری گیاهان

بهینه‌سازی آبیاری نیازمند لحاظ این هدف در مرحله طراحی سیستم‌ها و شبکه‌های آب توسط مهندسین و طراحان است. تهیه ابزارآلات و برنامه‌های منسجم آبیاری گیاهان در مناطق و فصل‌های مختلف کمک شایانی به کاهش مصرف آب می‌کند. یکی از راهکارهای قابل اجرا برای کاهش مصرف آب استفاده از سیستم اندازه‌گیری میزان رطوبت خاک است که با توجه به میزان رطوبت مورد نیاز گیاهان، این سیستم‌ها بصورت خودکار اقدام به آبیاری گیاهان ‌می‌کند.

۴. سرویس‌های بهداشتی

درحدود ۳۰ درصد از آب مورد مصرف ساختمان در سرویس‌های بهداشتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. شبکه فرسوده انتقال آب، نبود بازرسی و نگهداری دوره‌ای برای این قسمت‌ها یکی از دلالیل اصلی افزایش مصرف آب در ساختمان‌ها است. اگرچه نصب سنسورهای الکترونیکی و جایگزینی آب شرب با منابع مختلف آب قابل استفاده در سرویس‌های بهداشتی می‌تواند در راستای بهینه‌سازی مصرف آب اثرگذار باشد اما اولویت با نوسازی کل سیستم است. جداسازی شبکه فاضلاب برای استفاده مجدد از پس‌آب‌های قابل استفاده در بخش‌های مختلف ساختمان از جمله شبکه آبیاری گیاهان، تامین آب مورد نیاز فلاش‌تانک‌ و همچنین استفاده از تعویض فلاش‌تانک‌های متداول با محصولات هوشمند با برچسب‌های مصرف بهینه از جمله این تمهیدات است.

۵.شیرآلات

با توجه به فرسوده شدن و قدیمی بودن اکثر شیرآلات بخصوص در ساختمان‌های دولتی، تعویض آن‌ها با نمونه‌های هوشمند پربازده یکی دیگر از اقدامات موثر در کاهش مصرف آب است. استفاده از شیرآلات با خروجی آب کمتر نسبت به نمونه‌های قدیمی از راهکارهای پیشنهاد شده در مدیریت منابع آب است. برای مثال شیرهای آشپزخانه و سرویس‌های بهداشتی مجهز به هواساز برای تبدیل جریان سیال آب بصورت پاششی قطره‌ای، جریان آب مصرفی را تا ۴۰ درصد کاهش می‌دهد.

۶.سیستم‌های دیگ بخار

استفاده متداول این سیستم در آشپزخانه‌های صنعتی و ساختمان‌های بزرگ مسکونی و اداری، نیازمند مقادیر قابل توجهی از منابع آب است. از جمله اقدامات پیشنهادی برای بهینه‌سازی و کاهش مصرف آب این سیستم‌ها استفاده از تانک‌های انبساط، عایق مناسب و بازرسی دوره‌ای این تجهیزات است. تقسیم سیستم به دو بخش تامین آب‌گرم تابستانی و گرمایش ساختمان ‌زمستانی از جمله دستورالعمل‌های پیشنهادی برای طراحی و جایگزینی سیستم‌های قدیمی با نمونه‌های جدید است.

۷.تجهیزات آشپزخانه‌های تجاری

در بخش غیر مسکونی، تجهیزات مورد استفاده در آشپزخانه‌های صنعتی و رستوران‌ها سهم عمده‌ای در مصرف آب شرب دارند. بعلت استفاده فراوان این آشپزخانه‌ها از آب گرم، استفاده از تجهیزات بهینه با بازده بالا بعلت کاهش مصرف انرژی و منابع آب بسیار با اهمیت است. استفاده از ماشین‌های ظرفشویی مجهز به سنسورهای تشخیص حجم برای تنظیم آب مورد مصرف برای شستشو، استفاده از بخارپزهای عایق شده با برچسب انرژی و مجهز به سیستم‌های بسته برای افزایش بازده در مصرف بخار آب، استفاده از شیرهای پاششی برای شست‌وشو و در نهایت استفاده از سیستم‌های دفع زباله‌های غذایی مجهز به سنسور تنظیم شدت جریان آب با توجه به حجم مواد زائد از اقدامات موثر برای بهینه‌سازی مصرف آب در این آشپزخانه‌ها است.

۸.آزمایشگاه‌ها و تجهیزات پزشکی

با توجه به مصرف بالای آب توسط تجهیزات آزمایشگاهی و بیمارستانی، با اندکی تغییر در این سیستم‌ها امکان دخیره مقادیر قابل توجهی آب فراهم می‌شود. برای مثال از این قبیل اقدامات می‌توان به نصب شیرهای کاهش فشار، سنسورهای نشتی‌یاب شبکه‌های آبی و بازیافت پس‌آب‌ها توسط سیستم‌های تصفیه آب بیمارستانی اشاره کرد. در صورت نبود امکان تعویض دستگاه‌های قدیمی با نمونه‌های جدید، استفاده از کیت‌های کنترل و تنظیم فشار آب برای کاهش مصرف انرژی و آب در سیستم‌هایی مانند دستگاه‌های شستشوی لوازم شیشه‌‌ای توصیه می‌شود.

۹.مدیریت فعالیت‌های با نرخ مصرف بالای آب

از جمله این فعالیت‌ها می‌توان به کارواش‌ و لباس‌شویی‌ اشاره کرد. بهینه‌سازی مصرف آب در این فعالیت‌ها ازطریق تجهیز و نصب دستگاه‌های با قابلیت بازیافت آب و سنسورهای کنترل جریان آب امکان‌پذیر است. استفاده از سیستم اُزن جهت ضدعفونی کردن البسه و پوشاک مصرفی در بیمارستان‌ها به کاهش مصرف آب در مصارف لباسشویی کمک می‌کند. کنترل جریان فشار آب سیستم‌های کارواش و تنظیم آن‌ها به حداقل مقدار ممکن مطابق با استاندارد دستگاه و بازرسی تجهیزات برای رفع خرابی و نشتی‌های احتمالی یکی دیگر از راه‌های کاهش مصرف آب است. توجه به برچسب انرژی تجهیزات، میزان مصرف آب، تامین و نگهداری دوره‌ای در هنگام طراحی این سیستم‌ها باید مورد توجه قرار گیرد.

۱۰. منابع آب جایگزین

منابع آبی جایگزین شامل آب خاکستری، فاضلاب تصفیه شده، میعانات تصفیه شده از سیستم‌های تهویه مطبوع و آب باران است. این منابع آبی را می‌توان جایگزین مواردی کرد که مصرف آب شرب الزامی نیست. آبیاری فضای سبز، آبشارهای تزیینی، برج‌های خنک کننده و فلاش‌تانک‌های توالت‌ها از جمله مواردی است که می‌توان از منابع آبی جایگزین در آن‌ها استفاده کرد. طراحی شبکه٬‌های بازیافت و تصفیه این آب‌ها امکان بهره‌برداری از این منابع را فراهم می‌کند. با انتقال این آب‌ها به مخازن دخیره، امکان پمپ کردن آن به بخش‌های مختلف ساختمان فراهم می‌شود. اگرچه این منابع آبی بعضا بسیار خالص است اما جهت جلوگیری از رشد باکتری و بوگرفتن، باید توسط سیستم‌های سپتیک و فیلترهای متفاوت تصفیه شود. در صورت استفاده مستقیم و نبود امکان تصفیه، حداکثر زمان مصرف این منابع آبی محدود است، برای مثال آب خاکستری نباید بیش از ۲۴ ساعت دخیره شود.

پیامدهای کم‌آبی مانند عدم دسترسی به آب شرب سالم، شیوع بیماری‌های واگیردار، تخریب محیط زیست، مرگ گونه‌های جانوری، بیابان زایی و ایجاد گردغبار و بدنبال آن بیماریهای تنفسی، کاهش کشاورزی، تعطیلی مشاغل به مرور زمان و بیکاری به سرعت رو به گسترش است. این پیامدها با گذشت زمان سلامت روانی جامعه را هدف قرار می‌دهد و می‌تواند منجر به آشوب‌های داخلی و جنگ ‌شود. مدیریت و بهینه‌سازی مصرف آب در کشورهای درحال توسعه بعلت نبود تکنولوژی و بی‌توجهی ارگان‌های مرتبط با مبحث انرژی به بحران جامعه بشری در آینده‌ای نه چندان دور تبدیل می‌شود. با جدی نگرفتن مشکل آب، احتمال نزاع بر سر آب هم بین کشورها و هم بصورت جنگ داخلی تبدیل به آینده خاورمیانه شود. وظیفه تمام متخصیصن و سازمان‌ها، آگاهی رسانی و آموزش جامعه در جهت مدیریت منابع آب در ساختمان‌ها و صنایع مختلف است تا با مصرف صحیح این منبع حیاتی، خطرات ناشی از این بحران را کاهش دهند. همسو نبودن سیاست‌ها و برنامه‌های بخش‌های مختلف، عدم توجه جدی به مقوله فرهنگ سازی، بخشی نگری، تعدد طرح‌های نیمه تمام و عدم تامین اعتبارات لازم و همچنین عدم نگاه به آب به عنوان یک کالای اقتصادی و اجتماعی از جمله عوامل تشدید کننده بحران آب در کشور است. این مسئله باید به موضوع آب به عنوان یک مسئله اجتماعی نگاه شود و در شرایط فعلی اگر به مسئله اجتماعی شدن آب بی توجهی شود قطعا آسیب‌های جدی‌تری را در کشور شاهد خواهیم بود.

مصارف آب

مقدمه:
آب مایه حیات است و به گفته خداوند: ( و من جعلنا من ماء کل شئ حی) ( و هر چیزی را از آب زنده کردیم) و این نعمت الهی غیر قابل جایگزین و از جمله انفال متعلق به همه ساکنین یک سرزمین بوده و دسترسی به آب به خصوص برای شرب و بهداشت حق همه انسانهاست.

روند رو به تزاید جمعیت و گسترش شهر نشینی نیاز مند تامین آّب شرب و بهداشت جامعه,امنیت غذایی,محیط زیست افراد,تامین آب کشاورزی وصنعت که به عنوان ارکان حیات انسانهاست, میباشد. لذا به دلیل محدود و ثابت بودن مقدار آب تجدید شونده,رقابت بین مصرف کنندگان آب شرب,کشاورزی و صنعتی از یک سو و رقابت در سطح حوضه های آبریز از سوی دیگر در آینده می تواند تشدید شود و یا چلشهای جدیدی را موجب شود.از طرفی آلودگی آب گسترش یافته و در دوره های خشکسالی و توزیع نا همگون نزولات آسمانی در سر زمین و آثار تخریبی آبهای جاری ناشی از سیلابها شرایطی را به وجود آورده است که اگر منابع آب مدیریت نشود و کیفیت و کمیت آنها مورد توجه قرار نگیرد ممکن است تنشهای غیر قابل پیش بینی را برای کشورها به وجود آید.

1-تدوین صحیح مصرف بهینه آب

نگاهی حکومتی و فرا گیر به جمعیت یک کشور اگر فعالیت در زمینه منابع و با دیدگاه مملکتی و ملی و تامین منافع کل کشور انجام شود می تواند برنامه ریزی صحیح بهره برداری از منابع خدا دادی را تکلیف و ترسیم کند. آب مانند نفت از منابع ملی است و به نقطه خاصی تعلق ندارد و باید در قالب برنامه ریزی های حکومتی و ملی تخصیص یابد.این بدان معناست که پس از تامین نیازهای شرب و بهداشتی که بدون توجه به مسایل اقتصادی آن اجتناب نا پذیر است آب را باید با مصرف هزینه حداقل به نقاط مستعدی که بیشترین و بهترین استعداد را برای تولید ملی نسبت به سایر نقاط در اختیار دارند منتقل نموده و در آمدهای آن را از طریق خزانه دولت صرف هزینه های ملی و آبادانی کشور نمود.
فناوری جدید و به کار بستن روشهای جدید می تواند ما را در هدف همین تامین آب کافی یاری کند اما نخواهد توانست تا بی نهایت همراه باشد.به خصوص د رشرایط کشور ما که رشد جمعیت در آن زیاد است تنها صرفه جویی در مصرف آب نمی تواند کار ساز باشد بلکه باید نرخ رشد جمعیت را نیز کاهش داد و چه بسا ممکن است تنها راه مقابله با کم آبی کاهش جمعیت باشد.باید قبول کنیم که درمورد آب چه در کشور ما چه در سطح جهان دوران جدیدی شروع شده است.
موضوع فقط تخلیه منابع زیر زمینی و امثال آن نیست بلکه مشکلات اقتصادی,سیاسی,امنیتی و زیست محیطی در پیش است.لیکن زمان آن فرا رسیده که در دیدگاه ها و ارتباط خود با آب,زمین و محیط زندگی تغییر اساسی دهیم.بنا براین تدوین سیاستها و راه بردهای مربوط به آب از اهمیت بیشتری نسبت به گذشته بر خوردار می گردد و یکی از مسایل امنیت ملی و عنصری اساسی در ساختار و رفتار سیاست خارجی و عامل مهمی در استقرار جمعیت و فعالیت به شمار می رود.
2-برنامه ریزی و اجرا ی طرحهای مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی :


قبل از برنامه ریزی و اجرای طرحها"مصارف آب در کشور"را بررسی میکنیم. در حال حاضر مصارف آبی در کشور جمعا حدود 5/84میلیارد متر مکعب تخمین زده می شود که 47 درد آن از آبهای سطحی و 53درصد دیگر آن از منابع زیر زمینی تامین میگردد.در این میان توزیع مصرف آب در بخشهای مختلف به صورت زیر است:
1-بخش کشاورزی 93 درصد


2-بخش صنعت 1 درصد


3-بخش شرب شهری 4 درصد


4- بخش شرب روستایی 1 درصد


5-سایر مصارف 1درصد


جمع=%100
آبریز دریاچه نمک بزرگترین مصرف کننده آب کشور است.از مجموع جریانهای سطحی در کشور کمتر از 6 در صد به مصارف شرب و صنعت و خدمات عمومی می رسد و بالغ بر 94 درصد آن با کارآیی نسبتا کم در کشاورزی مورد مصرف قرار میگیرد.تقریبا تمام جریان پایه رود خانه ها از طریق بندها و انهار سنتی و یا پمپاو فصلی به مصرف کشاورزی می رسد.مدیریت تقسیم و توزیع ونظارت این بخش از آبهای سطحی با مدیریت مصرف ارتباط نداشته و فقط در حد وصول حقابه مورد عمل قرار می گیرد.

آن قسمت از اراضی کشاورزی که در آبخور این سدها قرار داردمعادل 1460 هزار هکتار می باشد که از این مقدار تاکنون شبکه های آبیاری اصلی 1و2 در سطح 2/1278 هزار هکتار اجرا گردیده است.ولی شبکه های توزیع 3و4 برای رساندن آب به مصرف کننده فقط در سطح 487 هزار هکتار به اجرا در آمده است.به همین دلایل است که گفته شده کارآیی آب در این قسمت اندک بوده و تارسیدن به اهداف اصلی از احداث سدها و استفاده بهینه از آب در بخش کشاورزی فاصله زیادی وجود دارد.

نتیجه گیری:

برنامه ریزی و اجرای طرح های مدیریت مصرف آب در کشاورزی نیاز به یک امنیت اقتصادی ضمانت اجرایی عدالت در توزیع آب و موارد بیشمار دیگری دارد.راه دیگر کمک به فرهنگ سازی و ارتقای مصرف صحیح و بهینه آب اعمال طرح های تشویقی از طرف دستگاه های دولتی نظیر پرداخت یارانه های صحیح به طرح های مدرن و جدید آبیاری کشت محصولاتی که صرفا نیاز به آبیاری غرقابی و پر مصرف ندارند و اصلاح تعرفه ها برای مشترکین پر مصرف چه از نظر استحصال بی رویه آبهای زیر زمینی و چه از نظر برداشت آبهای سطحی است.

در پایان:راه کارهای مقابله با بحران آب

1)افزایش راندمان آبیاری (مثال:افزایش حدود 2 درصد راندمان آبیاری مقداری برابر 5/1 برابر حجم مفید سد زاینده رود در مصرف آب صرفه جویی در پی خواهد داشت)

2) استفاده از روشهای آبیاری مناسب(تحت فشار)

3)پوشش کانال های آبیاری

4)اصلاح نظام تخصیص آب بر اساس نیاز کشاورزی و مصرف شرب  

5)بها دادن به ارزش اقتصادی آب و ....


منبع
: http://www.iran-eng.com/showthread.php                                                                          

نجات آب-نجات زندگی

آب در قرآن کریم

برکت آب :1

 « و نزلنا من السماء ماء مبارکا فانبتنا به جنات و حب الحصید» (ق- 9)

« و از آسمان آبی پر برکت نازل کردیم و بوسیله آن باغها و دانه هایی را که درو می کنند رویاندیم

دراین آیه شریفه آب به صفت مبارک توصیف گردیده وخداوند نزولات آسمانی را آب های مبارک نامیده است. کلمه مبارک یعنی برکت یافته و واژه برکت را چنین معنا می کنند: ثبوت الخیر.

طهارت آب:2

 « و هو الذی ارسل الریح بشرا بین یدی رحمته و انزلنا من السماء ماء طهورا» (الفرقان- 48)

«اوکسی است که بادها را بشارتگرانی پیش ازرحمتش فرستاد، و ازآسمان آبی پاک کننده نازل کردیم

دراین آیه خداوند عالیترین وصف (که همانا طهارت و پاکیزگی می باشد) را به آب نسبت می دهد، همان وصفی که دارندگان آن محبوب و مورد رحمت خداوند وجود هستند:

«...ان الله یحب التوابین ویحب المتطهرین» (البقره- 222)

«...خداوند، توبه کنندگان رادوست دارد، وپاکان را (نیز) دوست دارد

آب نیز طاهرومطهر است ومی تواندنزدیک کننده وعامل تقرب یافتن بندگان به مصدر لایزال الهی باشد.

جریان آب:3

 « قل أرأیتم ان اصبح ماؤکم غورا فمن یاتیکم بماء معین» (الملک- 30)

« بگو: به من خبردهید اگرآبهای(سرزمین) شما در زمین فرو رود، چه کسی می تواند آب جاری و گوارا دردسترس شما قرار دهد؟

دراین آیه شریفه خداوند نکته ای جدی و مهم راطرح می کند که مسأله غور الماء وافت منابع آبی کره زمین وبه عبارتی کاهش سطح ایستابی منابع آب می باشد